Growth Mindset là gì? Cách rèn luyện tư duy cầu tiến hiệu quả

Ngày đăng: 18/03/2025

Thuật ngữ growth mindset hay tư duy phát triển lần đầu tiên được giới thiệu bởi Giáo sư Tâm lý học Carol Dweck và các cộng sự thông qua những nghiên cứu tại Đại học Stanford. Vậy growth mindset là gì? Đâu là đặc điểm của một người sở hữu tư duy này và làm thế nào để rèn luyện nó? Ngoài ra, tư duy phát triển (growth mindset) có gì khác so với tư duy cố định (fixed mindset)?

Bài viết dưới đây sẽ giúp bạn hiểu rõ hơn về khái niệm growth mindset là gì, những lợi ích và sự khác biệt giữa hai loại tư duy này.

Tư duy cầu tiến (Growth mindset) là gì?

Growth mindset có thể được hiểu là tư duy phát triển hoặc tư duy cầu tiến. Đây là một cách suy nghĩ phản ánh quan điểm của một người về thử thách, khó khăn và thất bại. Những người sở hữu tư duy này tin rằng trí tuệ, kiến thức và kỹ năng của họ không phải là yếu tố cố định, mà có thể được cải thiện theo thời gian thông qua sự nỗ lực, học hỏi và đào tạo.

Nguồn gốc của khái niệm Growth Mindset

Khái niệm Growth Mindset lần đầu tiên được giới thiệu bởi Tiến sĩ Carol Dweck, một nhà tâm lý học danh tiếng tại Đại học Stanford. Thông qua quá trình nghiên cứu sâu rộng về thành tích và sự thành công, bà đã khám phá ra tác động mạnh mẽ của tư duy đối với sự phát triển của con người.

Dweck nhận thấy rằng có những người tin rằng thành công phụ thuộc vào năng lực bẩm sinh – nhóm này được xếp vào Fixed Mindset hay còn gọi là “Tư duy cố định”. Ngược lại, những người tin rằng thành công đến từ sự nỗ lực, rèn luyện không ngừng, học hỏi và kiên trì được xác định là có Growth Mindset hay “Tư duy phát triển”.

Công trình nghiên cứu của bà đã tạo ra sự thay đổi lớn trong nhận thức về tiềm năng cá nhân, đồng thời ảnh hưởng sâu sắc đến cách các nhà giáo dục, phụ huynh và lãnh đạo doanh nghiệp nhìn nhận về thành công và sự phát triển con người.

Ví dụ về tư duy cầu tiến (growth mindset)

Ví dụ về tư duy cầu tiến (growth mindset)

Cởi mở và học hỏi từ phản hồi: Những người có tư duy cầu tiến luôn sẵn sàng tiếp nhận và học hỏi từ những lời phê bình. Họ coi đó là cơ hội để cải thiện và tin rằng người đưa ra phê bình thực sự quan tâm đến sự phát triển của họ. Vì vậy, họ luôn trân trọng và xem xét kỹ lưỡng những phản hồi mà mình nhận được.
Chấp nhận thử thách mới và không sợ thất bại: Người có tư duy phát triển tin rằng họ có thể thành công, nhưng họ cũng hiểu rằng thất bại là một phần không thể thiếu trong quá trình học hỏi. Mỗi lần thất bại là cơ hội để cải thiện và làm tốt hơn lần sau.
Khám phá và đón nhận thử thách: Tính tò mò và khát khao học hỏi là những đặc điểm nổi bật của người có tư duy cầu tiến. Họ luôn tìm kiếm những cơ hội để thử thách bản thân và phát triển, không ngại đối mặt với những điều mới mẻ.

Tư duy bảo thủ là gì? (Fixed mindset)

Trái ngược với tư duy cầu tiến (growth mindset) là tư duy cố định hay tư duy bảo thủ (fixed mindset). Những người có tư duy cố định tin rằng khả năng và tiềm năng của họ là không thể thay đổi, bị giới hạn bởi những yếu tố bẩm sinh như trí thông minh hay tài năng thiên phú.

Những cá nhân này thường e ngại trước thử thách mới, sợ thất bại và không sẵn sàng đón nhận phản hồi tiêu cực. Khi đối mặt với khó khăn, họ dễ cảm thấy bế tắc và mất động lực, thay vì tìm cách vượt qua trở ngại.

Ví dụ về tư duy cố định (fixed mindset)

Tin rằng trí thông minh là yếu tố bẩm sinh: Những người có tư duy cố định cho rằng trí tuệ của một người được quyết định ngay từ khi sinh ra và không thể thay đổi theo thời gian.
Xem nhẹ tầm quan trọng của việc rèn luyện: Vì tin rằng tài năng và trí thông minh là yếu tố có sẵn, họ không coi trọng việc thực hành hay nỗ lực học hỏi. Theo quan điểm của họ, dù cố gắng đến đâu thì khả năng vẫn phụ thuộc chủ yếu vào yếu tố bẩm sinh.
Khó chấp nhận lời phê bình: Khi nhận được phản hồi tiêu cực, họ thường xem đó là sự công kích cá nhân thay vì một cơ hội để cải thiện. Chính vì thế, họ có xu hướng bỏ qua hoặc phản ứng tiêu cực trước những ý kiến mang tính góp ý.

Sự khác biệt giữa fixed mindset và growth mindset là gì?

Cốt lõi của sự khác biệt giữa hai lối tư duy này nằm ở cách mỗi người nhìn nhận và đối mặt với thách thức cũng như thất bại.

Những người sở hữu Fixed Mindset tin rằng các đặc điểm như trí thông minh, tài năng hay năng lực là những yếu tố cố định, không thể thay đổi. Thay vì tìm cách phát triển bản thân, họ thường chỉ tập trung vào việc khẳng định năng lực sẵn có. Họ cũng có xu hướng cho rằng thành công chủ yếu dựa vào tài năng bẩm sinh, thay vì nỗ lực và rèn luyện. Chính vì thế, họ thường e ngại trước thử thách, bởi thất bại có thể khiến họ cảm thấy mình kém cỏi.

Ngược lại, những người có Growth Mindset tin rằng khả năng có thể được rèn luyện và phát triển thông qua sự kiên trì và làm việc chăm chỉ. Họ coi trí tuệ và tài năng chỉ là điểm khởi đầu, còn nỗ lực mới là yếu tố quan trọng giúp họ đạt được thành công. Những cá nhân này không ngại đối mặt với thử thách, sẵn sàng học hỏi từ thất bại và xem đó là cơ hội để trưởng thành. Họ cũng có xu hướng tiếp thu những lời góp ý một cách tích cực, tìm kiếm cảm hứng từ thành công của người khác và không ngừng trau dồi bản thân.

Cùng so sánh quan điểm về một số khía cạnh của hai tư duy này:

Quan điểm về sự thành công

Người có growth mindset tin rằng thành công là kết quả của sự nỗ lực và kiên trì. Vì vậy, họ luôn tin rằng mọi mục tiêu đều có thể đạt được nếu không ngừng cố gắng. Khi đối mặt với thử thách, họ tập trung tìm ra giải pháp và không ngừng tìm cách đạt được kết quả mong muốn.

Ngược lại, những người có fixed mindset có quan niệm khác về thành công. Họ cho rằng thành công đã được định sẵn và không phải ai cũng có thể đạt được điều mình mong muốn. Khi hướng đến một mục tiêu, họ không tin rằng mọi người đều có cơ hội như nhau, mà cho rằng kết quả phụ thuộc vào năng lực bẩm sinh. Theo quan điểm này, mỗi cá nhân chỉ có thể đạt được một số thành công giới hạn trong cuộc đời.

Quan điểm về sự thất bại

Những người có growth mindset nhìn nhận thất bại theo cách tương tự như thành công—đó là một cơ hội để học hỏi và phát triển. Họ coi mỗi lần vấp ngã là một bài học quý giá, giúp cải thiện bản thân cũng như hoàn thiện quá trình phát triển cá nhân. Chính vì thế, họ có thái độ cởi mở với thất bại và xem đó như một bước đệm để tiến xa hơn.

Ngược lại, những người có fixed mindset thường xem thất bại là dấu hiệu của sự thiếu năng lực. Họ tin rằng, giống như thành công, thất bại cũng đã được định sẵn trong giới hạn khả năng của mỗi người. Điều này khiến họ dễ nản lòng khi gặp khó khăn và không sẵn sàng thử thách bản thân.

Quan điểm về sự phát triển

Sự khác biệt cốt lõi giữa growth mindset và fixed mindset nằm ở quan điểm về sự phát triển. Những người có growth mindset tin rằng cả kỹ năng lẫn trí tuệ đều có thể được rèn luyện và cải thiện theo thời gian. Ngược lại, những người có fixed mindset không cho rằng những yếu tố này có thể thay đổi.

Với growth mindset, bất kỳ ai cũng có thể bắt đầu từ con số không và dần đạt được mục tiêu nếu kiên trì học hỏi và luyện tập. Họ xem sự phát triển là yếu tố then chốt để tạo nên thành công cá nhân. Trong khi đó, những người có fixed mindset tin rằng mỗi người chỉ sở hữu một lượng năng lực cố định ngay từ đầu và không thể thay đổi đáng kể trong suốt cuộc đời. Điều này khiến họ không công nhận sự phát triển, đặc biệt là trong việc rèn luyện kỹ năng và nâng cao trí tuệ.

Quan điểm về sự tiềm năng

Những người có fixed mindset thường không đánh giá cao tiềm năng của một cá nhân, vì họ cho rằng đó là điều khó xác định ngay lập tức. Họ tin rằng nếu một người chưa thể hiện được khả năng ở thời điểm hiện tại, thì rất có thể họ cũng sẽ không đạt được trong tương lai, bất kể nỗ lực ra sao.

Ngược lại, những người có growth mindset đặt niềm tin vào tiềm năng và những khả năng chưa được bộc lộ. Họ tin rằng thông qua quá trình rèn luyện và tích lũy kinh nghiệm, một người có thể phát triển và đạt được những năng lực mà trước đây họ chưa có. Chính vì vậy, họ đánh giá cao tiềm năng hơn so với những người có tư duy cố định.

Quan điểm về sự nỗ lực

Những người có fixed mindset thường xem nỗ lực là một sự đầu tư không mang lại kết quả xứng đáng, thậm chí họ có xu hướng né tránh việc phải cố gắng. Do tin rằng khả năng của mỗi người là cố định, họ không dành nhiều thời gian và công sức để phát triển bản thân.

Ngược lại, những người có growth mindset coi nỗ lực là yếu tố quan trọng trong quá trình phát triển. Họ hiểu rằng để làm chủ một kỹ năng hay đạt được mục tiêu, cần phải kiên trì dù có gặp phải khó khăn hay thử thách trên hành trình đó.

Tham khảo: Tư duy chiến lược là gì? Cách rèn luyện hiệu quả

Đặc điểm của những người có tư duy cầu tiến growth mindset

Tư duy cầu tiến, hay còn gọi là tư duy phát triển, xuất phát từ niềm tin rằng kỹ năng và năng lực có thể được rèn luyện và cải thiện thông qua sự nỗ lực, học hỏi và kiên trì. Dưới đây là một số đặc điểm nổi bật của những người sở hữu tư duy này

Đặc điểm của những người có tư duy cầu tiến growth mindset là gì?

Sẵn sàng hành động

Những người có tư duy cầu tiến luôn tràn đầy nhiệt huyết và không ngừng theo đuổi mục tiêu của mình, dù lớn hay nhỏ. Họ không làm việc một cách hời hợt mà luôn cống hiến hết sức để đạt được kết quả tốt nhất.

Ngay cả khi phải làm việc đến khuya hay tạm gác lại những nhu cầu cá nhân, họ vẫn sẵn sàng nỗ lực để hoàn thành mục tiêu. Với họ, thử thách không phải là rào cản mà là cơ hội để vươn lên, bởi họ tin rằng con đường duy nhất là tiến về phía trước và chinh phục mọi khó khăn.

Không bao giờ đổ lỗi cho hoàn cảnh

Những người có tư duy cầu tiến không than vãn trước nghịch cảnh mà xem đó là động lực để vươn lên. Dù xuất phát điểm có ra sao, họ luôn tin tưởng vào khả năng phát triển của bản thân và không để quá khứ giới hạn tương lai.

Họ cũng có thói quen học hỏi từ mọi người xung quanh, kể cả những người trẻ tuổi hơn. Với họ, mỗi cá nhân đều có những điều giá trị để chia sẻ, và cơ hội học tập có thể đến từ bất cứ ai.

Thái độ ham học hỏi

Những người có tinh thần cầu tiến không ngần ngại đặt câu hỏi để tối ưu thời gian và công sức. Thay vì tự loay hoay tìm cách giải quyết, họ chủ động nhờ sự giúp đỡ khi gặp vấn đề.

Ngoài ra, họ luôn học hỏi từ những cá nhân xuất sắc trong lĩnh vực của mình. Bằng cách quan sát và rút kinh nghiệm từ những tấm gương thành công, họ đúc kết được những bài học giá trị để áp dụng vào hành trình hiện thực hóa ước mơ.

Biết kiểm soát cảm xúc

Người có tư duy cầu tiến còn đặc biệt giỏi trong việc kiểm soát cảm xúc. Họ ý thức được rằng một tâm trí vững vàng và lạc quan là yếu tố quan trọng giúp họ duy trì sự ổn định trong cuộc sống.

Nhờ đó, khi đối mặt với khó khăn hay thử thách, họ không để bản thân chìm trong những suy nghĩ tiêu cực. Chính sự kiên định ấy giúp họ nuôi dưỡng đam mê và không ngừng theo đuổi ước mơ của mình.

Xem thêm: VUCA là gì? Cách doanh nghiệp thích ứng với môi trường VUCA

Lợi ích khi sở hữu tư duy cầu tiến growth mindset đối với nhà lãnh đạo

Tư duy cầu tiến (Growth Mindset) là một trong những yếu tố cốt lõi giúp tạo nên một nhà lãnh đạo xuất sắc. Không chỉ mang lại lợi ích cho bản thân người lãnh đạo, tư duy này còn tác động mạnh mẽ đến cả đội nhóm và doanh nghiệp mà họ dẫn dắt.

Lợi ích khi sở hữu tư duy cầu tiến growth mindset đối với nhà lãnh đạo

Phát triển kỹ năng quản lý

Quản lý hiệu quả là một trong những yêu cầu quan trọng đối với bất kỳ nhà lãnh đạo nào. Khi phải làm việc với những cá nhân có tính cách và quan điểm khác nhau, việc điều phối công việc sao cho hiệu quả là một nhiệm vụ đầy thách thức.

Nhờ sở hữu tư duy cầu tiến, các nhà lãnh đạo không chỉ tập trung vào sự phát triển cá nhân mà còn chú trọng đến quá trình rèn luyện và tiến bộ của đội ngũ. Họ tạo cơ hội bình đẳng cho tất cả nhân viên, tin tưởng vào tiềm năng của mỗi người và khuyến khích họ không ngừng hoàn thiện bản thân.

Điều này giúp xây dựng môi trường làm việc tích cực, nơi nhân viên cảm thấy được ghi nhận và có động lực để cống hiến. Nhờ đó, sự gắn kết giữa nhân viên và lãnh đạo ngày càng bền chặt, thúc đẩy sự phát triển bền vững của tổ chức.

Nhìn nhận thách thức bằng tư duy cởi mở và sáng tạo

Những nhà lãnh đạo có tư duy cầu tiến luôn xem khó khăn như một cơ hội để học hỏi và hoàn thiện bản thân, thay vì né tránh hay bỏ qua vấn đề.

Họ chủ động tìm hiểu, phân tích và cùng đội ngũ đưa ra giải pháp tối ưu. Cách tiếp cận này không chỉ giúp họ nâng cao khả năng xử lý vấn đề mà còn khuyến khích tinh thần đổi mới và sáng tạo trong doanh nghiệp.

Tham khảo thêm: Lãnh đạo chuyển đổi là gì? Đặc điểm và ví dụ thực tế

Phương pháp rèn luyện tư duy cầu tiến growth mindset

Tư duy cầu tiến mang lại nhiều lợi ích, giúp mỗi cá nhân phát triển toàn diện và đối diện với thử thách trong cuộc sống cũng như sự nghiệp một cách tích cực. Dưới đây là những bước quan trọng để rèn luyện lối tư duy này.

Ngừng đổ lỗi

Khi gặp khó khăn, con người thường có xu hướng tìm kiếm nguyên nhân và đổ lỗi cho hoàn cảnh hoặc người khác. Dù điều này có thể không gây hậu quả ngay lập tức, nhưng về lâu dài, nó sẽ làm suy yếu khả năng đối mặt với thử thách và giải quyết vấn đề. Hơn nữa, thói quen đổ lỗi còn làm mất đi tinh thần khám phá và học hỏi từ những sai lầm của chính mình.

Thay vì lo lắng thái quá về những tình huống tiêu cực hay những trở ngại có thể xảy ra, hãy dũng cảm đối diện với thử thách. Đừng sợ thất bại, bởi mỗi lần vấp ngã là một cơ hội để rút ra bài học và trưởng thành hơn. Việc chấp nhận rủi ro sẽ giúp bạn phát triển mạnh mẽ và không bị giới hạn bởi nỗi sợ hãi.

Dành thời gian để đánh giá và cải thiện bản thân

Không phải ai cũng có thói quen xem xét lại hành trình của chính mình, nhưng đây là một bước quan trọng để nhận ra những gì đã làm được và rút ra kinh nghiệm từ những trải nghiệm trước đó. Việc tự đánh giá giúp bạn xác định những điểm cần cải thiện, loại bỏ những điều không còn phù hợp, từ đó nâng cao bản thân mỗi ngày.

Ăn mừng những thành tựu nhỏ

Sau khi dành thời gian tự đánh giá bản thân, bạn có thể nhận ra những nỗ lực và thành quả mà mình đã đạt được trong suốt chặng đường vừa qua. Dù những thành công này chưa thực sự lớn, nhưng đừng vì thế mà xem nhẹ.

Hãy tự dành cho bản thân những lời khen ngợi và phần thưởng xứng đáng. Việc ghi nhận những bước tiến nhỏ không chỉ giúp bạn duy trì động lực mà còn củng cố sự tự tin để tiếp tục phấn đấu.

Đặt mục tiêu và dám thử thách

Để không ngừng phát triển, hãy hướng tầm nhìn xa hơn và đặt ra cho mình những cột mốc mới. Những mục tiêu này chính là động lực thúc đẩy bạn bước ra khỏi vùng an toàn, đón nhận cơ hội và thử thách, từ đó nâng cao bản thân từng ngày.

Nhìn nhận một cách khách quan, có thể thấy rằng growth mindset là một lối tư duy giúp mỗi người phát triển và hoàn thiện bản thân hiệu quả hơn. Không chỉ nuôi dưỡng tinh thần ham học hỏi và sự dũng cảm khi đối mặt với thử thách, tư duy này còn giúp giảm bớt căng thẳng, lo âu trước những khó khăn trong cuộc sống.

Qua bài viết này, hy vọng bạn đã hiểu rõ growth mindset là gì, sự khác biệt giữa nó và fixed mindset, cũng như những lợi ích mà tư duy cầu tiến mang lại. Nếu bạn đang tìm kiếm thông tin về growth mindset là gì, điều đó chứng tỏ bạn đã sẵn sàng thay đổi, không ngừng học hỏi và vươn lên để trở thành phiên bản tốt hơn của chính mình. Truy cập Bí quyết quản trị sản xuất mỗi ngày để cập nhật thêm nhiều kiến thức bổ ích khác nhé!

>>> Có thể bạn quan tâm: